Forex, ülke paralarının değiş tokuş edildiği bir piyasadır. Amaç, aradaki değişim oranından kazanç elde etmektir. Bu nedenle “döviz ticareti” demek de mümkündür. Öte yandan, önceleri döviz ile başlasa da şu an altın, gümüş, petrol, hatta pamuk gibi emtialar üzerinden de işlemler yapılmaktadır.

Forex, İngilizce “foreign exchange” kelimeleri kısaltılarak oluşturulmuştur. Türkçe karşılığı olarak yaygın bir sözcük yoktur, “forex”, “FX” veya “foreks” olarak geçer.

Bireysel yatırımcıların yer aldığı bir piyasa gibi düşünülür ama bu doğru değildir. Bu piyasada özel şirketler, fon yönetim şirketleri, merkez bankaları ve özel bankalar da büyük oyuncu olarak yer alır. Günlük 4 milyon trilyon dolar işlem hacmi ile dünyanın en büyük piyasasıdır. Benzer şekilde, Türkiye’de de 2016 yılının ilk 9 ay verilerine göre foreks piyasasında 15 trilyon liralık işlem yapılmıştır.

Bu rehberde neler var?

Forex hakkında detaylı bilgi için okumaya devam edin.

Forex en basit anlatımı ile nedir?

Forex’i basit bir örnekle şöyle açıklayabiliriz: Diyelim ki Tokyo’ya bir iş seyahatine gittiniz. Uçaktan indiniz. Havalanında bir döviz büfesi buldunuz. Cüzdanınızdaki 1500 Amerikan Doları’nı görevliye verdiniz ve karşılığında da Japon Yeni aldınız.

Tokyo’da 2 gün geçirdiniz. Sonra dönüş için yine havalimanına gittiniz.

Burada, “Türkiye’de Japon Yeni ne işime yarayacak” diye düşünüp cebinizde kalan Yenleri aynı döviz bürosuna verdiniz ve karşılığında da yine Amerikan Doları aldınız.

Böylece Forex piyasalarında yapılan ne ise siz de onu yapmış oldunuz. Elinizdeki bir ülkeye ait olan parayı başka bir para birimi ile değiş tokuş işlemleri yaptınız.

Eğer Tokyo’da geçirdiğiniz 2 günde Japon Yeni Amerikan Doları karşısında değer kaybettiyse siz para kazandınız, yok tam tersi değer kazandı ise bu durumda para kaybettiniz. İşte forekste de buna benzer şekilde en basit anlatımı ile “döviz ticareti” yapılır.

Foreks piyasasında pozisyon süresine dair bir kısıtlama yoktur, kısa veya uzun vadeli işlemler yapılmaktadır. Ancak bireysel yatırımcılar daha çok kısa vadeli olanları tercih eder.

Döviz cinsleri arasında anlık değişimler söz konusu olduğu için kısa dediğimizde örneğin birkaç dakikalık bir zamanı dahi anlayabilirsiniz.

Foreksin normal döviz ticaretinden en önemli farkı, kaldıraç sistemidir. Bunun ne olduğunu öğrenmek için bu rehberin ilgili başlığını okuyabilirsiniz.

Forex’te en fazla hangi para birimleri ile işlem yapılıyor?

Forex’te tüm ülkelerin para birimleri alınıp satılabilir. Örneğin İsrail Şekili alıp bunu Çin Yuanı ile değiş tokuş edebilirsiniz.

Fakat foreks dünyasında bu tip işlemler fantezi olarak kabul edilir. Ayrıca bazı aracı kurumlarda tümü ile değil, sadece belirli para birimleri ile işlem yapabilirsiniz.

Forex piyasasında en çok işlem yapılan, dolayısıyla en popüler para birimlerini aşağıdaki tabloda görebilirsiniz.

Tablodaki oranların 100’e tamamlanması söz konusu değildir çünkü bu oranlar değiş-tokuşun içinde ne kadar yer aldıklarını göstermektedir. Bu nedenle bir para biriminin işlem payının %200’e kadar çıkması mümkündür.

Para Birimiİşlem Payı
Amerikan Doları%83,7
Euro%60
İngiliz Sterlini%15,3
Japon Yeni%13,4
İsviçre Frangı%9,5
İsveç Kronu%2,2
Avustralya Doları%2,1
Kanada Doları%1,6

Peki foreks piyasasında en fazla hangi döviz çiftleri kendi aralarında değiş tokuş ediliyor, yani alınıp satılıyor? İşte bu tabloda da en popüler 8 döviz çiftini görüyorsunuz:

Popüler Döviz Çiftleri
Euro / Amerikan Doları
Amerikan Doları / Japon Yeni
İngiliz Sterlini / Amerikan Doları
Avustralya Doları / Amerikan Doları
Amerikan Doları / İsviçre Frangı
Amerikan Doları / Kanada Doları
Euro / Japon Yeni
Euro / İngiliz Sterlini

Forex piyasasında nasıl işlem yapılır?

Bu piyasada işlem yapabilmeniz için öncelikle 18 yaşından büyük olmanız ve bir forex şirketinde (aracı kurumunda) hesabınızın olması gerekir.

Bu hesabı açmak için belirli miktarda teminat yatırma zorunluluğu vardır.

10 Şubat 2017’de SPK’nın getirdiği zorunluluğa göre, forex için hesap açarken 50,000 TL’yi (ya da eşit miktarda dövizi) başlangıç teminatı olarak yatırmalısınız.

Her isteyen forex aracı kurumu açamaz. Bu firmalar SPK’dan yani Sermaye Piyasası Kurulu’ndan izin almak zorundadır.

Bu izin ancak şirketin SPK’nın düzenlemelerine uygun olması durumunda verilir. Sizin de işte böyle bir aracı kurumda hesap açtırmanız gerekir.

Forex hangi platformlar (yazılımlar) aracılığı ile oynanır?

Forex aracı kurumunda hesabınız olduğunda işlemleri bir foreks platformu kullanarak bilgisayardan, cep telefonundan veya tabletten yapabilirsiniz. Dolayısıyla bu da dilediğiniz her yerde işlem yapabildiğiniz anlamına gelir.

Forex platformları olarak MetaTrader, cTrader, Sirix, ActTrader gibi yazılımlar vardır. Bunlar arasında MetaTrader’ın Türkiye’de daha popüler olduğunu söyleyebiliriz.

Bu yazılımın son iki versiyonu olan MetaTrader 4 ve MetaTrader 5 arasında önceki versiyon olmasına karşın MetaTrader 4 daha yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bu tip platformanların genelde iOS ve Android versiyonları da bulunduğu için forex işlemlerini mobil cihazlardan da yapabilirsiniz.

Yine bir dip not olarak söyleyelim: Türk forex yatırımcıları MetaTrader’ın iPhone versiyonunu Android versiyonuna göre daha kullanışlı bulmaktadır.

Yurtdışındaki bir firma üzerinden forex işlemleri yapmak mümkün mü?

Forex işlemleri internet üzerinden yapıldığı için yurtdışındaki bir forex aracı kurum vasıtasıyla da işlem yapabilirsiniz. Fakat “forex scam” olarak adlandırılan çok fazla dolandırıcılık vakası olduğundan seçim yaparken araştırmanız ve çok dikkatli olmanız gerekir.

Ayrıca Türkiye’de devlet, foreksin küçük yatırımcılar için çok riskli bir yatırım alanı olduğunu düşünmektedir. Vatandaşların SPK denetimi olmayan yurtdışı firmaları üzerinden forex işlemi yapmalarına sıcak bakılmadığından engellemek için sürekli yeni önlemler alınmaktadır.

Yurtdışında aracı kurum araştırması yapmak isteyenlere örnek olması için ilgili kurumlar tarafından denetlenen ABD merkezli forex aracı kurumlarına buraya, İngiltere menşeili olanlarına ise buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Hangi saatlerde forex işlemi yapılabilir?

Forex işlemleri haftanın 5 günü, 24 saat yapılabilir. Ancak bazı merkezlerin açık olduğu saatlerde işlemlerde daha fazla hareketlilik yaşanır.

Aşağıdaki tabloda en önemli foreks merkezlerinin Türkiye saatine göre açılış ve kapanışlarını görüyorsunuz. Genel olarak baktığımızda en yoğun saatlerin TR saatine göre 10:00-11:00 ile 15:00-19:00 arasında olduğunu söyleyebiliriz.

ŞehirTR Saatine Göre AçılışTR Saatine Göre Kapanış
Sidney (Avustralya)00:0008:00
Tokyo (Japonya)02:0011:00
Frankfurt (Almanya)09:0018:00
Londra (İngiltere)10:0019:00
New York (ABD)15:0000:00

Forekse demo hesabı ile başlamak neden zorunludur?

Aracı kuruma teminat yatırarak müşterisi olduğunuzda size bir deneme hesabı açarlar. Bu hesabı kullanarak gerçek piyasada ama geçerliliği olmayan belirli bir sayıda işlem yapmanız gerekir.

Ayrıca bu işlem sayısını aynı gün içinde de dolduramazsınız. Belirli gün sayısına yayılması kuralı vardır.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun 14 Ocak 2016’da yayınladığı tebliğe göre, demo hesapta en az 6 iş günü ve en az 50 işlem yapılması gerekir.

Demo hesapta bir miktar, örneğin 100,000 dolar sanal paranız olur. Paranızın sanal para olması dışında diğer tüm veriler doğrudur. Sanal paranızla alım-satım yaparsınız, sanal kâr veya sanal zarar edersiniz.

Tabii ki demo hesap ile yapılan işlemler sonucunda gerçekte hiçbir kazancınız veya kaybınız olmaz. Bu süreç bir nevi eğitimdir. Piyasayı öğrenmenizi ve anlamanızı sağlar.

Foreksi deneme hesabı ile tanıdıktan sonra gerçek yatırımcı olarak yer almak isterseniz geçerli (gerçek) işlemler yapmaya başlarsınız.

 Demo hesabın zorunlu olmasının nedeni, forex’in risk oranı çok yüksek bir piyasa olmasıdır. 2016 verilerine göre ilk çeyrekte foreks yatırımcılarının zarar oranı yüzde 66, ikinci çeyrekte yüzde 60, üçüncü çeyrekte ise yüzde 80 olarak gerçekleşmiştir.

Aklınızda bulunsun: Yurtiçinde ve yurtdışında birçok foreks firması ve bazı finans siteleri sadece basit bir üyelik ile, yani teminat yatırmadan, sanal bir şekilde foreks işlemleri yapmanız için demo hesap imkanı sunar.

Forex’te kaldıraç sistemi nedir?

Forex sistemini normal döviz yatırımı yapmaktan farklı kılan kaldıraç özelliğidir. Kaldıraç, düşük miktarda para ile yüksek miktarda işlem yapmaya verilen isimdir.

Sermaye Piyasası Kurulu geçtiğimiz dönemlerde kaldıraç oranı ile ilgili düzenlemeler yaptı. Ocak 2016’ta kaldıraç oranı 1’e 500’den en fazla 1’e 100’e düşürüldü. Bunun da yeterli olmadığı düşünülünce bu kez Şubat 2017’de getirilen düzenleme ile 1’e 100’den 1’e 10’a (1:10) düşürüldü. Dolayısıyla forex yatırımcıları şu an en fazla 1’e 10 kaldıraç oranı kullanabilmektedir.

Forex’te kaldıraç sisteminin ne olduğunu bir örnekle şöyle açıklayabiliriz:

  • Diyelim ki elinizde 1000 Amerikan Doları var. Bununla Euro almak istediniz ve 1000 USD karşılığında 930 Euro aldınız.
  • Bu işlemi Forex sisteminde yaparsanız 1:10 kaldıraç özelliğini kullanarak 1000 Dolar karşılığında 9300 Euro alabilirsiniz.
  • Ertesi gün Euro’nun Dolar karşısında %10 yükseldiğini varsayalım. Normal koşullarda kazancınız 93 Euro olur. Ancak bu işlemi Forex üzerinden yaparak 1: 10 oranında kaldıraç kullandıysanız kazancınız 930 Euro olur.
  • Tabii madalyonun bir de diğer yüzü var.  Bu kez ertesi gün Euro’nun Dolar karşısında %10 değer kaybettiğini varsayalım. Normal koşullarda kaybınız 93 Euro olur. Fakat işlemi Forex ile yapıp 1’e 10 oranında kaldıraç kullandıysanız kaybınız 930 Euro olarak gerçekleşir.

Özetle, kaldıraç özelliği düşük miktar yatırımla daha fazla yatırım yapmaya imkan tanır. Fakat unutulmaması gereken, bu durumda riskinizi de 10 kat artırmış olduğunuzdur.

Forex kazancına vergi var mı?

Bireysel yatırımcılar için forex kazançlarından vergi alınmamaktır çünkü forex  “döviz alım satımı” olarak değerlendirilmektedir. Bu yüzden vergi mevzuatında doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır.

Vergi alınmamasındaki en önemli sebeplerden biri, foreksin kambiyo işlemi mi yoksa sermaye piyasası işlemi mi olduğunun açıklığa kavuşturulmuş olmamasıdır.

Vergi idaresi şu ana kadar iki tane özelge yayınlamış ve bunlarda foreks ve kaldıraç işlemlerinden vergi alınmayacağı görüşü belirtilmiştir.

Foreks yatırımcısı olan özel şirketler için ise durum farklıdır. Gerçekleşen gelirlerin ve zararların vergi tespiti yapılırken olağan ticari kazanç esasları uygulanır.